Jak napisać referat? 5 wskazówek
Referat to forma wypowiedzi, której podstawowym założeniem jest opracowanie i prezentacja zagadnienia z danej dziedziny nauki. Zalicza się do pracy pisemnej, którą później się wygłasza. Co istotne muszą zostać w nim zachowane pewne zasady. Jak napisać referat? Oto kilka wskazówek.
Czym jest referat
Jak zostało wspomniane, referat to rodzaj wypowiedzi, który może mieć charakter literacki lub literacko-naukowy. Wybiera się konkretne zagadnienie, a następnie je opracowuje i prezentuje ustnie przed grupą ludzi. Najważniejszym celem referatu jest przekazanie konkretnej wiedzy na dany temat przy jednoczesnym zachowaniu obiektywizmu, choć można w nim zawrzeć także nieco uwag krytycznych prosto od autora. W odróżnieniu od sprawozdania, które relacjonuje przebieg zdarzeń lub obserwacji, referat koncentruje się na analizie i interpretacji wybranego zagadnienia w oparciu o literaturę przedmiotu.
Język referatu powinien być zrozumiały
Choć referat ma znamiona pracy naukowej, nie jest to sztywne opracowanie, w którym powinno się posługiwać trudnym słownictwem. Jest wręcz przeciwnie, należy pisać w sposób prosty i zrozumiały dla odbiorców, posługując się przy tym niezbyt rozbudowanymi zdaniami. To poprawniej stylistycznie, a także o wiele bardziej ułatwia wypowiedzi. Krótkie, konkretne zdania sprawiają, że słuchacz łatwiej przyswaja informacje, a sam tekst nabiera płynności podczas prezentacji ustnej. Unikaj nadmiernego stosowania żargonu branżowego — jeśli specjalistyczne terminy są niezbędne, zawsze wyjaśnij je przy pierwszym użyciu. Pamiętaj, że celem jest nie tyle zaimponowanie wiedzą, co skuteczne przekazanie informacji tak, by każdy słuchacz mógł je zrozumieć i zapamiętać.
Autor wypowiada się obiektywnie i bezosobowo
Celem referatu jest przedstawienie danego zagadnienia, czy to literackiego, czy naukowego, przy którym posługuje się przede wszystkim źródłami zewnętrznymi. Warto więc pamiętać o tym, by posługiwać się wyrażeniami bezosobowymi oraz unikać wyrażania własnych opinii i emocji. Nie pisze się „uważam, że”, „moim zdaniem”, „czuję, że” — zamiast tego stosuje się konstrukcje typu „można stwierdzić”, „badania wskazują”, „literatura przedmiotu podkreśla”. Ewentualne uwagi krytyczne i swoją opinię można umieścić na samym końcu w podsumowaniu, wyraźnie oddzielając je od części merytorycznej. Taka strategia budowania wypowiedzi pozwala zachować wiarygodność naukową i pokazuje, że autor opiera się na solidnych podstawach merytorycznych, a nie jedynie na subiektywnych odczuciach.
Używaj odpowiednich sformułowań
Chodzi o to, by przyciągnąć uwagę słuchacza, zwłaszcza gdy wypowiada się kwestie zasadnicze dla danego zagadnienia. Dobrze więc, jeżeli dla podkreślenia wagi naszych słów w tekście umieści się takie sformułowania jak:
- „warto zauważyć”
- „na szczególną uwagę zasługuje”
- „istotne jest”
- „należy podkreślić”
- „nie można pominąć”
- „z perspektywy badań wynika”
- „fundamentalne znaczenie ma”
- „szczególnie interesujące jest”
Żeby zainteresować odbiorcę tym, co się mówi, warto pomyśleć też o prezentacji multimedialnej — slajdy, wykresy, zdjęcia czy krótkie filmy mogą znacząco wzbogacić odbiór treści i pomóc w wizualizacji skomplikowanych zagadnień. Pamiętaj jednak, że materiały wizualne mają wspierać wypowiedź, a nie ją zastępować — na slajdach umieszczaj tylko najważniejsze tezy, definicje i dane liczbowe, unikając długich bloków tekstu, które odwracają uwagę od mówcy.
Referat nie może być zbyt długi
Referat to nie tylko forma pisana, ale i mówiona, jego prezentacja nie może być więc ani za krótka, ani za długa. Wychodzi się z założenia, że czas trwania wypowiedzi nie powinien przekraczać 15–20 minut, co odpowiada mniej więcej 10 stronom tekstu pisanego. Pisząc pracę, warto obliczyć, ile mniej więcej zajmie nam prezentacja — najlepiej przećwiczyć ją wcześniej na głos, by sprawdzić tempo i uniknąć sytuacji, w której przekraczamy wyznaczony czas lub kończymy zbyt szybko. Pamiętaj, że czytanie na głos zawsze trwa dłużej niż wyobrażasz sobie w myślach, dlatego lepiej zaplanować nieco krótszy tekst z marginesem czasowym na pytania lub dyskusję. Dobrą praktyką jest także zaznaczenie w tekście miejsc, które można w razie potrzeby skrócić lub rozwinąć, aby elastycznie dostosować się do sytuacji — na przykład gdy czas prezentacji został nieoczekiwanie ograniczony.
Jak wygląda budowa referatu
Zarówno referat jak i inne formy prac pisemnych charakteryzuje dość prosta struktura, czyli należy pamiętać o wstępie, rozwinięciu oraz zakończeniu. Wstęp i zakończenie muszą być zdecydowanie krótsze niż rozwinięcie. Proporcje mogą wyglądać następująco: wstęp to około 10% całości, rozwinięcie to 75–80%, a zakończenie pozostałe 10–15%. Taka równowaga pozwala zachować logiczny układ wywodu i nie przemęczać słuchacza zbędnymi powtórzeniami.
Wstęp
We wprowadzeniu należy tylko nakreślić główny temat wypowiedzi i niewielkie streszczenie. Warto tu także zaznaczyć, dlaczego wybrany temat jest wart omówienia, jakie pytania badawcze lub tezy zostaną poruszone, ewentualnie jaki układ treści czeka słuchacza. Dobre wprowadzenie powinno być zwięzłe — wystarczy kilka zdań, które zainteresują odbiorcę i zarysują kontekst. Możesz także wspomnieć o metodzie, jaką zastosujesz w analizie (na przykład porównanie różnych stanowisk, analiza chronologiczna lub tematyczna), co ułatwi słuchaczom śledzenie Twojego toku myślenia.
Rozwinięcie
W przypadku rozwinięcia koniecznie należy uwzględnić wszystkie definicje, opracowania i przykłady, które pozwolą na dokładne przedstawienie tematu. Należy też wskazać źródła, z których się korzysta, w jakiej literaturze znajdzie się dane informacje. Rozwinięcie powinno być podzielone na logiczne podsekcje — każda z nich omawia osobny aspekt tematu. Warto stosować układ dedukcyjny lub indukcyjny, w zależności od charakteru zagadnienia, tak by argumentacja była spójna i przejrzysta. Jeśli referat dotyczy literatury, pomocne będzie cytowanie fragmentów dzieł i ich interpretacja. W przypadku tematów naukowych dobrze sprawdzają się tabele, zestawienia danych oraz odwołania do konkretnych badań, które wspierają Twoją tezę.
Zakończenie
Zakończenie to inaczej podsumowanie, wyciąganie wniosków, ewentualny komentarz od autora, a także czasem poruszenie kwestii, które mogą zostać poddane pod dyskusję. Nie należy tu wprowadzać nowych informacji — zakończenie ma jedynie zamknąć całość, przypomnieć najważniejsze tezy i zaznaczyć ich praktyczne lub teoretyczne znaczenie. Jeśli temat tego wymaga, można też wskazać kierunki dalszych badań lub otworzyć przestrzeń do pytań ze strony słuchaczy. Dobre zakończenie sprawia, że słuchacz wie, co zapamiętać, i zyskuje wrażenie logicznego zamknięcia wywodu, a nie nagłego urwania wypowiedzi.