Kto może wykonywać projekty robót geotechnicznych? Czy tylko geotechnik?

Każda budowa powinna być poprzedzona rozpoznaniem warunków gruntowych, a także ustaleniem poziomu wód gruntowych. W tym celu przeprowadza się badanie geotechniczne oraz ustala projekt robót geologicznych. Kto za to odpowiada?

Projekt robót geotechnicznych — definicja i zakres zastosowania

Projekt robót geologicznych (nazywany też projektem robót geotechnicznych) stanowi dokument, który omawia uwarunkowania techniczne planowanych robót budowlanych. Tworzy się go na podstawie specjalistycznych badań geotechnicznych i służy następnie do opracowania dokumentacji geologicznej (geologiczno-inżynierskiej). Wymóg jego sporządzenia dotyczy obiektów przynależących do II kategorii geotechnicznej realizowanych w złożonych warunkach gruntowych oraz wszystkich obiektów z III kategorii geotechnicznej, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Projekty robót geotechnicznych powinien sporządzać wykwalifikowany specjalista. Najczęściej zatrudnia się w tym celu doświadczonych inżynierów geotechniki, np. GEOdev. W praktyce odpowiedzialność spoczywa na projektancie konstrukcyjnym obiektu, który może posiadać specjalizację geotechniczną lub skorzystać z usług firm przeprowadzających badania geotechniczne.

Zakres obowiązków geotechnika

Podstawowym zadaniem geotechnika jest przeprowadzanie badań gruntu. Mogą przyjmować formę ogólną, jak w przypadku budowy domu jednorodzinnego, lub bardziej zaawansowaną, gdy planowane jest posadowienie dużej i ciężkiej konstrukcji, zwłaszcza w trudnych warunkach podłoża. Warto wiedzieć, że w niektórych sytuacjach podstawowy zakres takiego badania określa plan zagospodarowania przestrzennego.

Badania wykonuje się najczęściej przed rozpoczęciem prac budowlanych, co pozwala uniknąć nieprzewidzianych problemów związanych m.in. ze zbyt wysokim poziomem wód gruntowych, gdy w planach jest budowa podpiwniczenia. To sposób na optymalizację czasu i kosztów budowy. Ponadto badania mogą być realizowane w trakcie prac, jeśli wymagają tego uwarunkowania gruntowe.

Dodatkowe kompetencje geotechnika

Oprócz badań gruntu geotechnik może wykonywać:

• projekt robót geologicznych;
• dokumentację geologiczno-inżynierską;
• dokumentację badań podłoża gruntowego;
• opinię geotechniczną;
• analizę stateczności skarpy;
• badanie geofizyczne;
• nadzór geotechniczny na budowie oraz dozór robót geologicznych.

Dokumentacja geologiczno-inżynierska — charakterystyka i zastosowanie

Wspominaliśmy wcześniej, że projekt robót geologicznych stanowi podstawę do wykonania dokumentacji geologiczno-inżynierskiej. Warto więc przybliżyć, na czym dokładnie polega.

W zależności od kategorii geotechnicznej obiektu dokumentacja może dotyczyć zarówno małych, jak i dużych inwestycji. Stanowi ona najbardziej szczegółową formę opracowania warunków gruntowo-wodnych. Analizie poddawane są czynniki takie jak przestrzenna zmienność warunków budowlanych, geometria stropu utworów nieprzepuszczalnych czy możliwe występowanie podtopień na określonych obszarach.

Kiedy konieczne jest sporządzenie dokumentacji geologiczno-inżynierskiej

Dokumentację należy wykonać w sytuacji, gdy warunki gruntowe są złożone lub skomplikowane. Wymóg jej sporządzenia dotyczy również przypadków, gdy planowane jest:

• podziemne składowanie odpadów;
• składowanie dwutlenku węgla;
• wykonanie głębokich wykopów fundamentowych;
• posadowienie obiektów wysokościowych;
• budowa na terenach osuwiskowych lub zagrożonych osuwiskami.

Kwalifikacje wymagane do projektowania robót geotechnicznych

Wykonywanie projektów robót geotechnicznych wymaga specjalistycznej wiedzy technicznej oraz odpowiednich uprawnień budowlanych. Dokumenty te może sporządzać osoba posiadająca uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej z zakresem geotechniki lub uprawnienia geologiczne. Praktyka pokazuje, że najbardziej kompetentne są osoby łączące doświadczenie terenowe z wiedzą projektową.

Przepisy nie wykluczają, by projekt przygotowała osoba bez formalnego tytułu „geotechnik”, jeśli posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe potwierdzone uprawnieniami. Dlatego zadanie to może realizować również inżynier budownictwa z odpowiednią specjalizacją czy geolog inżynier. Decydujące znaczenie ma zakres uprawnień oraz doświadczenie w rozpoznawaniu warunków gruntowych.

Różnice między projektem robót geotechnicznych a dokumentacją geologiczno-inżynierską

Choć oba dokumenty dotyczą warunków gruntowych, pełnią odmienne funkcje w procesie inwestycyjnym. Projekt robót geotechnicznych określa zakres i metodykę badań terenowych, które należy wykonać, aby rozpoznać podłoże. Wskazuje liczbę otworów wiertniczych, ich głębokość, rodzaje badań laboratoryjnych oraz lokalizację punktów badawczych.

Dokumentacja geologiczno-inżynierska natomiast powstaje na podstawie wyników badań terenowych i laboratoryjnych. Zawiera interpretację warunków gruntowo-wodnych, parametry geotechniczne podłoża oraz zalecenia dotyczące projektowania fundamentów i zabezpieczeń wykopów. Stanowi materiał wyjściowy dla projektanta konstrukcji do zaprojektowania bezpiecznego posadowienia obiektu.

Kategorie geotechniczne obiektów budowlanych

Polskie prawo budowlane wyróżnia trzy kategorie geotechniczne obiektów, od których zależy zakres wymaganej dokumentacji gruntowej:

• Kategoria I — małe i stosunkowo lekkie konstrukcje (np. domy jednorodzinne do dwóch kondygnacji nadziemnych) posadowione na rozpoznanym, jednorodnym gruncie nośnym. Wystarczy podstawowe rozpoznanie podłoża.
• Kategoria II — obiekty o standardowym stopniu skomplikowania (budynki mieszkalne wielorodzinne, biurowce, hale) wymagające analizy stateczności i nośności podłoża. W typowych warunkach gruntowych wystarcza dokumentacja uproszczona, w złożonych — projekt robót geotechnicznych.
• Kategoria III — konstrukcje nietypowe, duże lub posadowione w bardzo trudnych warunkach (wieżowce, mosty, budowle hydrotechniczne, obiekty na terenach osuwiskowych). Zawsze wymagają pełnego projektu robót geotechnicznych oraz szczegółowej dokumentacji geologiczno-inżynierskiej.

Praktyczne aspekty współpracy z geotechnikiem

Inwestor powinien zlecić badania geotechniczne już na etapie przygotowywania dokumentacji projektowej, a nie tuż przed rozpoczęciem budowy. Wczesne rozpoznanie podłoża pozwala projektantowi konstrukcji dobrać optymalne rozwiązania fundamentowania, co często przekłada się na oszczędności rzędu kilkunastu procent kosztów budowy.

Geotechnik współpracuje ściśle z projektantem konstrukcji, architektem oraz inspektorem nadzoru. W trakcie realizacji inwestycji może pełnić funkcję nadzoru geotechnicznego, weryfikując zgodność warunków gruntowych zastanych w wykopach z prognozami zawartymi w dokumentacji. Jeśli warunki odbiegają od przewidywanych, geotechnik opracowuje zalecenia korygujące sposób posadowienia.

Koszty i czas realizacji dokumentacji geotechnicznej

Koszt sporządzenia projektu robót geotechnicznych wraz z wykonaniem badań i dokumentacją geologiczno-inżynierską zależy od kategorii obiektu, warunków gruntowych oraz rozmiaru działki. Dla domu jednorodzinnego (kategoria I) podstawowe badanie geotechniczne kosztuje od 1500 do 3000 zł i obejmuje zwykle 2–3 otwory wiertnicze do głębokości 6–8 metrów.

W przypadku obiektów kategorii II i III w złożonych warunkach gruntowych koszt kompleksowej dokumentacji może wynieść od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Czas realizacji badań terenowych to zazwyczaj 1–3 dni robocze, natomiast przygotowanie pełnej dokumentacji wraz z badaniami laboratoryjnymi zajmuje od dwóch do sześciu tygodni.